Twórczość Vincenta van Gogha od lat inspiruje pisarzy i poetów, którzy w jego obrazach, listach i życiu odnajdują głębokie tematy egzystencjalne, artystyczne i emocjonalne. Jego dzieła – pełne intensywnych barw, ekspresyjnych pociągnięć pędzla i dramatycznych kontrastów – stały się metaforą walki człowieka z własnym losem, poszukiwania piękna w codzienności oraz duchowego napięcia między cierpieniem a pasją tworzenia.
Van Gogh w Poezji
Poeci chętnie sięgają po motywy związane z van Goghiem, ponieważ jego postać, od lata owiana legendą, skrywa w sobie jednocześnie coś tajemniczego, mistycznego i szalonego, co – w zasadzie – można próbować uchwycić właśnie tylko między wersami. Osobowość Vincenta fascynuje swoją wielowymiarowością, a sztuka – odzwierciedlająca emocje i będąca efektem wnikliwej obserwacji ludzi i przyrody – inspiruje na wielu płaszczyznach.
„The Starry Night” – Anne Sexton
Amerykańska poetka Anne Sexton napisała wiersz inspirowany obrazem „Gwiaździsta noc” (1889). Jej utwór nawiązuje do emocjonalnej intensywności dzieła i łączy ją z własnym doświadczeniem depresji i tęsknoty za transcendencją. Wiersz oddaje poczucie ekstazy i niepokoju, które można dostrzec w malarstwie van Gogha.
Wiersz w przekładzie Joanny Jagieło
„Vincent” – Don McLean (piosenka-poemat)
Choć to piosenka, jej tekst ma charakter liryczny i jest jednym z najsłynniejszych literackich hołdów dla van Gogha. Don McLean w utworze „Vincent” (z 1971 r.) nawiązuje do cierpienia artysty i jego niezrozumienia przez świat, jednocześnie podkreślając piękno jego wizji. Każda zwrotka przywołuje konkretne obrazy i wartości, które Vincent przekazywał poprzez sztukę – miłość do natury, samotność, nadzieję i rozpacz.
Don McLean – „Vincent (Starry Starry Night)”
Współczesna poezja inspirowana van Goghiem
Wielu współczesnych poetów, zarówno polskich, jak i zagranicznych, czerpie inspirację z obrazów van Gogha. Wiersze te często odnoszą się do kolorystyki jako metafory stanów psychicznych, relacji między światłem a ciemnością, a także do osobistej walki artysty z chorobą psychiczną.
„Ucho van Gogha” – Tadeusza Żukowskiego:
„Van Gogh, krzesło 1888″ – Adama Ziemianina
Wiersz Adama Ziemianina przenosi nas w intymną przestrzeń warsztatu malarskiego van Gogha, gdzie zwykłe krzesło staje się świadkiem samotności i twórczej pasji artysty. Poeta subtelnie łączy codzienność z głęboką refleksją nad kondycją twórcy.
Adam Ziemianin czyta „Van Gogh, krzesło 1888”
Wartości Vincenta van Gogha w literaturze
Jakie wartości można oddać w literackiej interpretacji twórczości van Gogha?
Pasja i poświęcenie
Van Gogh poświęcił życie sztuce, mimo braku uznania za życia. Jego determinacja i wiara w misję artystyczną mogą być przedstawione w literaturze jako przykład nieugiętej pasji i oddania sztuce.
Samotność i niezrozumienie
Wiele utworów literackich inspirowanych van Goghiem podkreśla jego alienację i brak akceptacji ze strony społeczeństwa. To motyw, który można wykorzystać w poezji czy prozie, by ukazać uniwersalne doświadczenie outsidera.
Zachwyt nad naturą
Jego miłość do przyrody i zdolność dostrzegania piękna w najprostszych rzeczach – polach pszenicy, słonecznikach, gwiazdach – mogą stać się literacką metaforą harmonii i duchowego ukojenia.
Światło i kolor jako emocja
Van Gogh mówił, że „kolor sam w sobie jest czymś absolutnym” – to idea, którą można przenieść na grunt literatury, używając barw jako symboli uczuć i emocji.
Granica między geniuszem a szaleństwem
Wiele tekstów literackich porusza temat kondycji psychicznej van Gogha, ukazując go jako artystę balansującego między genialnością a cierpieniem. To może być inspiracja do eksplorowania tematów związanych z kondycją ludzką, bólem istnienia i duchowym niepokojem.
Twórczość Vincenta van Gogha nie przestaje inspirować literatów i poetów, ponieważ jego życie i sztuka są niezwykle uniwersalne. Jego postać staje się symbolem artysty, który – mimo osobistych tragedii i niezrozumienia – stworzył dzieła przepełnione pięknem, emocjami i intensywnym światłem.
Warsztaty literackie
z prof. Dariuszem Pniewskim
Zaplanowaliśmy również kolejną edycję warsztatów literackich, które – podobnie jak w poprzednim roku – poprowadzi prof. Dariusz Pniewski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Warsztaty będą integralną częścią programu konkursowego i przestrzenią wspólnej pracy nad tekstem.
To wyjątkowa okazja do głębokiej analizy literackich inspiracji pod okiem wybitnego literaturoznawcy.
Goście panelu literackiego
prof. Dariusz Pniewski
Literaturoznawca, wykładowca UMK
14 sierpnia, godz. 12:30–16:30 · Salon VincentaProfesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, wykłada w Katedrze Antropologii Literatury i Nowych Mediów.
Specjalizuje się w europejskim romantyzmie – literaturze, malarstwie i estetyce – oraz jego współczesnych przejawach.
Na festiwalu poprowadzi warsztaty literackie, będące integralną częścią programu konkursowego.
Mariusz Szczygieł
Reporter, pisarz
15 sierpnia, godz. 17:45–18:45 · Salon VincentaReporter i pisarz, od lat jeden z najważniejszych głosów polskiego reportażu.
Autor książek tłumaczonych na wiele języków, wydanych w 21 krajach. Laureat Europejskiej Nagrody Książkowej i Nagrody Nike (za „Gottland” i „Nie ma”).
Prezes Fundacji Instytut Reportażu, mentor młodego pokolenia reporterów.
prof. Michał Rusinek
Literaturoznawca, tłumacz, pisarz
15 sierpnia, godz. 12:30–13:15 · Salon VincentaBył sekretarzem Wisławy Szymborskiej, teraz prowadzi jej Fundację.
Pracuje w Katedrze Teorii Komunikacji na Wydziale Polonistyki UJ, gdzie prowadzi zajęcia z retoryki, przekładoznawstwa i creative writingu.
Bywa tłumaczem z języka angielskiego, zdarza mu się pisywać książki dla dzieci i dorosłych. Pisuje felietony o języku.
Monika Szomko
Aktorka, edukatorka, popularyzatorka twórczości Vincenta van Gogha
15 sierpnia, godz. 12:30–13:15 · Salon VincentaAktorka i magister sztuk teatralnych i filmowych, prezes Fundacji im. Vincenta van Gogha oraz współorganizatorka Van Gogh Festivalu w Brzózkach.
Autorka dwóch prac dyplomowych poświęconych życiu, twórczości i wizerunkowi Vincenta van Gogha w kulturze.
Współautorka, wraz z Michałem Rusinkiem, książki „Trampki Vincenta, czyli jak się nie nudzić w muzeum”.
autor fotki © Michał Prewysz-Kwinto, 2012Wiesława Kwinto-Koczan (WUKA)
Poetka, autorka tekstów piosenek
16 sierpnia, godz. 12:00–12:45 · Namiot Wykładowy „Za kulisami”- Z urodzenia kresowianka, od lat związana z Toruniem, gdzie zaczęła pisać poezję. Pierwsze wiersze stworzyła dopiero po przejściu na emeryturę.
- Autorka pięciu tomików poetyckich: „Szlakiem” (2004), „Nocne niebo śpiewa aniołami” (2007), „Zawrócić” (2010), „Słowa–Szepty” (2016) oraz „Nie teraz” (2026). Jej wiersze publikowano również w antologiach w Polsce i za granicą oraz w prasie literackiej.
- Jej poezja od lat łączy się z muzyką. W zasobach ZAiKS znajduje się blisko 200 utworów muzycznych z jej tekstami, a piosenki do jej słów ukazały się na kilkudziesięciu płytach różnych wykonawców.
- Założycielka Toruńskiego Klubu Poetów przy Książnicy Kopernikańskiej. Należy również do Grupy Literackiej Na Krechę i jest zarejestrowaną Twórczynią Kultury Torunia.
- Jej twórczość prezentowano na antenach radiowych, m.in. w Radiu Koszalin, Radiu Opole i Radiu Rzeszów. Utwory muzyczne z jej tekstami pojawiają się także podczas festiwali, konkursów i przeglądów piosenki.
Konkurs Literacki
„Vincent van Gogh jako inspiracja dla współczesnych poetów”
Dziękujemy za wszystkie zgłoszenia do konkursu. Cieszymy się, że tak wiele osób postanowiło podzielić się swoją twórczością i zainspirować postacią oraz dorobkiem Vincenta van Gogha.
Obecnie jury przystępuje do oceny nadesłanych prac. Wyniki konkursu opublikujemy na początku sierpnia na naszej stronie internetowej oraz w mediach społecznościowych.